6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda Düzenlenen Taksitle Satış Sözleşmesi

A-Sözleşmenin Genel Özellikleri

A.1- Hangi Sözleşmelere Uygulanır?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 253. ve devamı maddelerinde düzenlenen taksitle satış sözleşmesi, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunla, kural olarak tarafın tüketici olduğu durumlarda uygulanmak üzere özel olarak düzenlenmiştir. 6502 sayılı TKHK’ya göre taksitle satış sözleşmeleri; satıcı veya sağlayıcının malın teslimi veya hizmetin ifasını üstlendiği, tüketicinin de bedeli kısım kısım ödediği sözleşmelerdir. Satışa konu bir taşınır veya taşınmaz olabileceği gibi tüketicinin yararlandığı bir hizmet de olabilir.

Tüketicinin, kira süresi sonunda bir malın mülkiyetini edinme zorunluluğunun bulunduğu finansal kiralama sözleşmeleri hakkında da TKHK’nın taksitli satış bölümü hükümleri uygulanacaktır. 

Katılım bankaları yönünden ise kâr payı dikkate alınarak uygulanır.

A.2- Hangi Sözleşmelere Uygulanmaz?

Tüketicinin taşınır bir malın satış bedelini önceden kısım kısım ödemeyi, satıcının da bedelin tamamen ödenmesinden sonra satılanı tüketiciye teslim etmeyi üstlendikleri ve ödeme süresi bir yıldan daha uzun veya belirsiz olan sözleşmeler hakkında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun ön ödemeli taksitle satış hükümleri uygulanır

Kredi kartı ile yapılan alışverişlere TKHK’nın 17. Maddesinde düzenlenen “Taksitli Satış” hükümleri değil, 22. Maddede düzenlenen “Tüketici Kredisi Sözleşmeleri” hükümleri uygulama alanı bulacaktır.

 

B-Sözleşmenin Şekli

Yasaya göre taksitli satış sözleşmesinin geçerli olması için yazılı olarak düzenlenmesi öngörülmüştür. ANCAK, geçerli bir sözleşme yapılmamış olması durumunda satıcı veya sağlayıcı sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketici aleyhine olacak şekilde ileri süremez. Satıcı veya sağlayıcı sözleşmenin bir örneğini kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısı[1] ile tüketiciye vermek zorundadır. Hatta tüketici sözleşmenin kurulmasından sonraki bir tarihte sözleşmenin bir örneğini istediğinde, ücret talep edilmeksizin bir defalığına sözleşmenin bir örneği kendisine verilir. Taksitle satış sözleşmesi en az on iki punto büyüklüğünde, anlaşılabilir bir dilde, açık, sade ve okunabilir bir şekilde düzenlenmelidir.

Taksitle Satış Sözleşmeleri Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesine göre sözleşmenin aşağıdaki maddeleri içermesi zorunlu görülmüştür:

a) Tüketicinin adı, soyadı ve iletişim bilgileri.

b) Satıcı, sağlayıcı veya kiralayanın isim, unvan, açık adres, telefon ve varsa diğer iletişim bilgileri.

c) Sözleşmenin düzenlendiği tarih.

ç) Malın veya hizmetin teslim veya ifa tarihi.

d) Sözleşmeye konu mal veya hizmet.

e) Malın veya hizmetin tüm vergiler dâhil Türk Lirası olarak peşin fiyatı.

f) Malın veya hizmetin tüm vergiler dâhil Türk Lirası olarak taksitle satış fiyatı.

g) Tüketicinin cayma hakkının olduğu ve bu hakkın hangi sürede ve nasıl kullanılacağı.

ğ) Ödeme planı.

h) Tüketicinin erken ödemede bulunma hakkı ile satıcı veya sağlayıcı tarafından faiz veya komisyon alınmışsa, ödenen miktara göre faiz ve komisyon indirimi talep etme hakkı olduğuna ilişkin bilgi.

ı) Faiz miktarı, faizin hesaplandığı yıllık oran ve sözleşmede belirlenen faiz oranının yüzde otuz fazlasını geçmemek üzere gecikme faiz oranı.

i) Tüketicinin temerrüde düşmesinin hukuki sonuçları.

j) Tüketicilerin uyuşmazlık konusundaki başvurularını tüketici mahkemesine veya tüketici hakem heyetine yapabileceklerine dair bilgi.

 

Yukarıdaki maddelere ek olarak kira süresi sonunda bir malın mülkiyetini edinme zorunluluğunun bulunduğu finansal kiralama sözleşmelerinde, bu maddenin birinci fıkrasına ek olarak aşağıdaki bilgilerin de sözleşmede yer alması zorunludur:

a) Malın tüketicinin zilyetliğine geçmesini sağlayacak koşullar,

b) Sözleşme süresi sonunda mal tüketicinin mal varlığına hemen intikal etmeyecekse intikali sağlayacak koşullar,

c) Sözleşmede öngörülmüşse satış bedeli alacağının devrine ilişkin anlaşma kayıtları,

ç) Tüketici ile bir sigorta sözleşmesi kurulması öngörülmüşse, malın kimin tarafından sigorta ettirileceği ile sigorta sözleşmesine ilişkin bilgiler.

 

C-Cayma Hakkı

Aşağıda vereceğimiz istisnalar dışında, kural olarak taksitli satış sözleşmesi yapan tüketici, herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin 7 gün içinde sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.

Tüketici tarafından cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin cayma hakkı süresi içinde satıcı veya sağlayıcıya yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı ile yöneltilmiş olması yeterlidir.

Satıcı ve sağlayıcı cayma hakkı konusunda tüketiciyi bilgilendirmeli ve yapmış olduğu bu bilgilendirmeyi de ispat etmelidir.

C.1- Cayma hakkı süresinin başlangıcı:

Hizmet ifasına ilişkin sözleşmelerde à Sözleşmenin kurulduğu gün,

Mal teslimine ilişkin sözleşmelerde à Tüketicinin veya tüketici tarafından belirlenen üçüncü kişinin malı teslim aldığı gün başlar. Ancak tüketici, sözleşmenin kurulmasından malın teslimine kadar olan süre içinde de cayma hakkını kullanabilir.

Mal teslimi ile hizmet ifasının birlikte yapıldığı sözleşmelerde mal teslimine ilişkin cayma hakkı hükümleri uygulanır.

 

C.2- Cayma hakkının kullanılamayacağı durumlar:

 

Satıcı cayma süresi içinde malı tüketiciye teslim etmişse tüketici, malı ancak olağan bir gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüde kullanabilir. Olağan gözden geçirme malın ilk incelemesini kapsar. Malın mutat olarak kullanılması, yani gözden geçirmenin ötesinde, alışılagelmiş usulüne uygun olarak kullanılması durumunda tüketici cayma hakkını kullanamaz.

 

Cayma hakkı süresi sona ermeden önce, tüketicinin onayı ile hizmetin ifasına başlanan hizmet sözleşmelerinde de tüketici cayma hakkını kullanamaz. 

 

Tüketicinin satıcıyı bulduğu finansal kiralama işlemlerinde cayma hakkı kullanılamaz.

 

Tüketicinin taşınır bir malın satış bedelini önceden kısım kısım ödemeyi, satıcının da bedelin tamamen ödenmesinden sonra satılanı tüketiciye teslim etmeyi üstlendikleri ve ödeme süresi bir yıldan daha uzun veya belirsiz olan sözleşmeler hakkında Türk Borçlar Kanununun ön ödemeli taksitle satış hükümleri uygulanır.

 

C.3- Cayma Hakkının Kullanılmasının Sonuçları

C.3.1- Satıcı veya sağlayıcının yükümlülükleri:

Tüketici cayma hakkını kullandıktan sonra cayma bildiriminin satıcı veya sağlayıcıya ulaşmasıyla birlikte, satıcı veya sağlayıcı bildirimin kendisine ulaşmasından itibaren 7 gün içinde;

Tüketiciden almış olduğu bedeli,

Tüketiciyi borç altına sokan her türlü belgeyi [senet(ler), sözleşme vs.],

 

Tüketiciye hiçbir masraf yükletmeksizin iade etmekle yükümlüdür.

C.3.2- Tüketicinin Yükümlülükleri:

Tüketici cayma hakkını kullandığı tarihten itibaren 7 gün içinde sözleşmeye konu malı satıcıya iade etmekle yükümlüdür. Aksi halde tüketicinin cayma hakkını kullanmamış sayılacağı, ilgili yönetmeliğin 8/2. Maddesinde düzenlenmiştir.

Tüketici cayma hakkını kullanmakla birlikte malın iade masraflarını yüklenmek zorundadır.

D-Temerrüt

Taksitli satış sözleşmesi kapsamında tüketicinin temerrüdüne ilişkin düzenlenen hükümlerde 1/4/2022 tarihli ve 7392 sayılı yasa ile birtakım değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 19 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan “kalan borcun en az onda” ibaresi “sözleşmede yer alan bedelin en az onda” şeklinde değiştirilmiş ve “taksidi veya” ibaresinden sonra gelen “kalan borcun” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.

Söz konusu değişiklik, kanunun yayımı tarihinden altı ay sonra (1/10/2022) yürürlüğe girecektir. Bu sebeple hem değişiklik öncesi hem de değişiklik sonrası durum aşağıda incelenmiştir.

1/10/2022 tarihinden önce tüketici, taksitleri ödemede temerrüde düşerse;

Satıcı veya sağlayıcı kalan borcun tümünü isteyebilmesi için;

1- Satıcı veya sağlayıcı, kalan borcun tamamının ifasını talep etme hakkını saklı tutmuş olmalı,

2- Satıcı veya sağlayıcı, bütün edimlerini ifa etmiş olmalı,

3- Tüketici, 

a) Kalan borcun en az onda birini oluşturan ve birbirini izleyen en az iki taksiti veya,

b) Kalan borcun en az dörtte birini oluşturan bir taksiti ödemede temerrüde düşmüş olmalı

4- Satıcı veya sağlayıcı, tüketiciye en az 30 gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunmalıdır.

Taksit

Bedel

Vade

1.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödendi

2.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödenmedi

3.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödenmedi

4.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödenmedi

5.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödenmedi

 

5.000-TL’lik bir bilgisayarın, 5 taksit şeklinde ödenmesi konusunda anlaşılmıştır. Her bir taksit bedeli 1.000-TL olacaktır. Tüketici ilk taksiti vadesinde ödemiş, ancak diğer taksitleri vadesi geldiği halde ödememiştir.

 

Bu durumda kalan borç: 4.000-TL’dir. à Kalan borcun 1/10’u: 400-TL’dir

Birbirini izleyen iki taksit ödenmemiş ve bu taksitler kalan borcun en az 1/10’unu oluşturuyor.

 

Bu halde diğer şartların da sağlanması durumunda satıcı kalan borcun tümünü isteyebilir.

 

 

Kalan borç 4.000-TL’dir. à Kalan borcun ¼’ü: 1.000-TL’dir.

 

Satıcı ayrıca, kalan borcun en az dörtte birini oluşturan bir taksiti ödenmediğinden yine diğer şartların da sağlanması durumunda kalan borcun tümünü isteyebilecektir.

 

 

 

1/10/2022 tarihinden sonra tüketici, taksitleri ödemede temerrüde düşerse;

 

1- Satıcı veya sağlayıcı, kalan borcun tamamının ifasını talep etme hakkını saklı tutmuş olmalı,

2- Satıcı veya sağlayıcı, bütün edimlerini ifa etmiş olmalı,

3- Tüketici, 

a) Sözleşmede yer alan bedelin en az onda birini oluşturan ve birbirini izleyen en az iki taksiti 

b) Sözleşmede yer alan bedelin en az dörtte birini oluşturan bir taksiti ödemede temerrüde düşmüş olmalı

4- Satıcı veya sağlayıcı, tüketiciye en az 30 gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunmalıdır.

Taksit

Bedel

Vade

1.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödendi

2.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödenmedi

3.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödenmedi

4.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödenmedi

5.Taksit

1.000-TL

Vadesinde Ödenmedi

 

5.000-TL’lik bir bilgisayarın, 5 taksit şeklinde ödenmesi konusunda anlaşılmıştır. 

Her bir taksit bedeli 1.000-TL olacaktır. Tüketici ilk taksiti vadesinde ödemiş, ancak diğer taksitleri vadesi geldiği halde ödememiştir.

 

Bu durumda sözleşmede yer alan bedel: 5.000-TL’dir. à Bu bedelin 1/10’u: 500-TL’dir

Birbirini izleyen iki taksit ödenmemiş ve bu taksitler sözleşmede yer alan bedelin en az 1/10’unu oluşturuyor.

 

Bu halde diğer şartların da sağlanması durumunda satıcı kalan borcun tümünü isteyebilir.

 

 

Sözleşmede yer alan bedel 5.000-TL’dir. à Bu bedelin ¼’ü: 1.250-TL’dir.

 

Bu örnekte her bir taksit tutarı, sözleşmede yer alan bedelin ¼’ünden düşük olduğundan satıcı, yalnız bir taksitin ödenmemesi halinde kalan borcun tamamını talep edemeyecektir. 

 

 

 

Muaccel kılınan taksitlerin hesaplanmasında yalnızca anapara üzerinden hesaplama yapılacak olup faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınamayacaktır.

 

E-Tüketicinin Erken Ödeme Yapması:

Tüketici borç altına girdiği toplam miktarın tümünü önceden ödeyebileceği gibi vade tarihinden önce bir ya da birden çok taksit ödemesinde de bulunabilir. Her iki halde de satıcı veya sağlayıcı, faiz veya komisyon aldığı durumlarda ödenen miktara göre gerekli tüm faiz ve komisyon indirimini yapmakla yükümlüdür. 

 

F-Taksitli Satışta Kıymetli Evrak Düzenlenmesi:

Uygulamada satıcı veya sağlayıcıların, tüketici ile taksitli satış sözleşmesi düzenlemesi durumunda, kendine özgü icra usulü kolaylığından da yararlanma gayesiyle tüketici ile senet(bono) düzenlendiği görülmektedir. 

Yönetmeliğin 11. maddesinde yer alan düzenlemeyle; tüketicinin yapmış olduğu işlemler nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için taksit tutarını aşmayacak ve ayrı ayrı olacak şekilde senet düzenleneceği kararlaştırılmıştır.

Bu kurala aykırı olarak düzenlenen senetler, (örneğin emre yazılı, taksit ödemeleri için ayrı ayrı değil tek bir senet düzenlenmesi, belirlenen taksit tutarından fazla şekilde yazılmış senet bedeli,) tüketici yönünden geçersiz olacaktır.


[1] Kalıcı veri saklayıcısı: Tüketicinin gönderdiği veya kendisine gönderilen bilgiyi, bu bilginin amacına uygun olarak makul bir süre incelemesine elverecek şekilde kaydedilmesini ve değiştirilmeden kopyalanmasını sağlayan ve bu bilgiye aynen ulaşılmasına imkân veren kısa mesaj, elektronik posta, internet, disk, CD, DVD, hafıza kartı ve benzeri her türlü araç veya ortamı ifade eder.